In een workshop over online oplichting gaat het om situaties die deelnemers kunnen herkennen: een pakketbericht, een onbekend nummer of een verzoek dat plotseling haast heeft. De oefening verbindt drie vragen: wat valt op, hoe kun je het controleren en welke volgende stap kies je?
Hieronder staan twee fictieve voorbeelden van bespreekopdrachten. Het zijn geen klantcases of echte ontvangen berichten. De taal, voorbeelden en werkvorm worden afgestemd op de groep.
Voorbeeld 1: een pakketbericht
Fictief oefenbericht
“Je pakket staat klaar, maar er ontbreken nog bezorgkosten. Betaal €1,95 om vertraging te voorkomen.”
Er is geen echte link nodig om het bericht samen te onderzoeken.
Laat deelnemers eerst vertellen wat zij zien. Verwachten ze een pakket? Waarom vraagt het bericht om een kleine betaling? Welke druk zit er in de tekst? Het doel is dat deelnemers hun afweging uitleggen, ook wanneer zij verschillende conclusies trekken.
Bespreek vervolgens hoe je informatie kunt controleren via een route die je zelf kiest, bijvoorbeeld door de officiële bezorgapp te openen. Een kleine betaling of een vertrouwde bedrijfsnaam maakt een verzoek op zichzelf niet betrouwbaar.
Voorbeeld 2: een bekend verhaal vanaf een nieuw nummer
Fictief chatgesprek
“Hoi mam, mijn telefoon is kapot. Dit is mijn nieuwe nummer. Mijn bankapp werkt niet. Kun je een rekening voor me betalen?”
Dit voorbeeld draait om vertrouwen en tijdsdruk. De afzender presenteert zich als een bekende, verklaart waarom het nummer anders is en vraagt daarna om geld. Deelnemers bespreken op welk moment zij zouden stoppen en hoe zij zelf contact zouden opnemen met de echte persoon.
Controleer een hulpvraag via het al bekende nummer uit je eigen contacten. Gebruik de contactgegevens uit het verdachte bericht niet als enige bevestiging. De Fraudehelpdesk en politie beschrijven deze vorm van misleiding als hulpvraagfraude.
Bespreekvragen voor de groep
- Welke informatie ontbreekt om dit verzoek te kunnen beoordelen?
- Wat probeert het bericht je snel te laten doen?
- Via welk kanaal kun je de afzender zelf controleren?
- Welke stap kun je uitstellen tot je meer zekerheid hebt?
- Wie kun je om hulp vragen als je blijft twijfelen?
Van bespreken naar oefenen
Laat kleine groepjes een reactie bedenken en toelichten. De ene deelnemer stelt een vraag, de ander kiest een manier om contact te controleren. Bespreek de gevolgen van die keuzes zonder iemand te beoordelen op een fout antwoord. Sluit af met één concrete afspraak die deelnemers willen onthouden.
Heeft iemand al betaald of gegevens gedeeld, verwijs dan naar passende hulp. Bij een betaling adviseert de Fraudehelpdesk contact met de bank en het melden van de fraude. Een workshop is bedoeld voor uitleg en preventie; het afhandelen van een fraudegeval vraagt om de betrokken bank en bevoegde instanties.
Fraudehelpdesk: hulpvraagfraude herkennen en controleren
Politie: wat is hulpvraagfraude?
Oefenen met jouw groep
Mijn workshops digitale weerbaarheid sluiten aan op de voorkennis en vragen van deelnemers.
Bespreek een workshop